Wśród umarłych

Druga część cyklu “Czas nieutracony”, będąca wymuszoną przez cenzurę kontynuacją faktycznego debiutu Lema – “Szpitala Przemienienia” – którego akcja rozgrywa się w szpitalu psychiatrycznym podczas niemieckiej okupacji. Autor przenosi czytelnika do miasta, którego topografia jest wyraźnie inspirowana przedwojennym Lwowem, jednak ukryta pod zmienionymi nazwami.

Karol Wilk, młody chłopak ze wsi obdarzony niezwykłym talentem matematycznym, trafia do pracy w w warsztacie samochodowym. Jego nieprzeciętne zdolności przyciągają uwagę profesorów, którzy próbują ocalić jego genialny talent.

Wojna ma oczywisty wpływ na kształtowanie psychiki bohatera, która zachodzi równolegle na kilku poziomach: intelektualnym, społecznym, moralnym. Punktem kulminacyjnym staje się likwidacja getta – moment, w którym okrutna przemoc staje się namacalnym doświadczeniem.

Powieść powstawała w ponurych czasach doktryny socrealistycznej, co nadaje jej dodatkowy wymiar. Między oficjalną narracją a tym, co przemilczane lub zaszyfrowane, rozgrywa się prawdziwy dramat tej książki. Wśród umarłych można czytać jako opowieść o utraconej młodości, o odpowiedzialności w czasach pogardy, ale też jako wczesną próbę zmierzenia się Lema z własnym wojennym doświadczeniem.